W języku łacińskim insygnia i inne oznaki zewnętrzne godności biskupa określa się terminem insignia pontificalia seu episcopalia, zaś ceremoniał biskupi Caeremoniale episcoporum z 1984 roku używa określenia insignia pontificalia.
Insygnia zaczęły się pojawiać z nastaniem ery konstantyńskiej, kiedy to wzrasta zewnętrzne znaczenie biskupów. Wtedy też do liturgii zaczęły przenikać elementy i zwyczaje ceremoniału dworskiego. Od tego czasu biskupi przyjmują wyróżniające ich oznaki zewnętrzne.
Do czasów posoborowej reformy liturgicznej możemy wyróżnić (dla biskupów i arcybiskupów): a) katedrę; b) sandały; c) pończochy; d) rękawiczki; e) tunikę; f) dalmatykę; g) bugię; h) palmatorium; i) mucet; j) faldistorium; k) pierścień; l) pastorał; m) mitrę; n) pektorał; o) paliusz; p) gremiał; r) racjonał (w bardzo nielicznych miejscach); s) piuskę; t) pas; u) rokietę; w) mantolet ; y) cappa magna.
W wyniku posoborowej reformy liturgicznej stopniowo dokonywano uproszczenia insygniów biskupich. Caeremoniale episcoporum z 1984 roku wymienia tylko: piuskę, pierścień; pastorał; mitrę; pektorał, paliusz (u arcybiskupa). Zasadniczo strój chórowy biskupa nie uległ znaczącej zmianie – nadal używa się: mucetu, pasa, mantoletu, rokiety. Bardzo rzadko używana jest cappa magna (biskup może jej używać jedynie na terenie własnej diecezji).
Dokonując ogólnego podsumowania zmian w liturgii pontyfikalnej trzeba przede wszystkim stwierdzić, że Ceremoniał biskupi obecnie obowiązujący jest podsumowaniem postanowień instrukcji Pontificales ritus, oraz Caeremoniale episcoporum z 1984 roku, jak i później wydanych dokumentów i przepisów (w tym i nowych wydań Mszału Rzymskiego - ostatnie z 2008 roku ukazało się razem z nowym Ceremoniałem biskupim).
W wyniku generalnej reformy liturgii nastąpiło ogólne uproszczenie obrzędów mszalnych, co wpłynęło oczywiście na liturgię sprawowaną przez biskupa. Można zatem wyszczególnić najbardziej charakterystyczne zmiany w samej liturgii pontyfikalnej dotyczące używania przez biskupa jego insygniów:
- Zniesiony został podział na święcenia wyższe i niższe przez Pawła VI w motu proprio Ministeria quaedam w 1972 roku; w miejsce święceń niższych wprowadzone zostały posługi (akolita, lektor). Przyczyniło się to do uproszczenia obrzędów Mszy pontyfikalnjej, w której biskupowi służyli diakoni (obecnie diakonat jest pierwszym etapem święceń) i subdiakoni mający swoje szczególne zadania,
- Biskup nie pozostawia rokiety, gdy wkłada albę, oraz w stroju chórowym nie nakłada na niej komży,
- Zniesiono mantolet oraz cappa magna (można jej używać jedynie na terenie swojej diecezji, tylko podczas najbardziej uroczystych celebracji - jednak nie jest to praktykowane),
- Biskup nie używa już pontyfikalnych pończoch, sandałów i rękawiczek,
- Przy kapie nie trzeba używać formale (ozdobna klamra zakładana na kapę),
- Biskup nie nakłada tuniki pod dalmatykę, a tej drugiej powinien używać jedynie w sytuacjach przepisanych przez Caeremoniale episcoporum (z okazji uroczystych celebracji, a szczególnie przy udzielaniu święceń, błogosławieństwa opata i ksieni oraz przy poświęceniu kościoła i ołtarza),
- Biskup nie używa już poduszki do przyklękania, podobnie nie okazuje się już biskupowi szacunku przez przyklęknięcie, ale skłon głowy, jak i służba ołtarza winna wykonywać swoje zadania stojąc przed biskupem, a nie klęcząc (chyba, że wymagają tego względy praktyczne),
- Biskup nie używa już gremiału (może zamiast niego używać podobnych okryć, ale jedynie wtedy, kiedy sytuacja rzeczywiście tego wymaga, np. podczas namaszczania),
- Biskup używa tylko jednej mitry (w zależności od obrzędów: prostej lub ozdobnej),
- W zasadzie biskup podczas sprawowania nie wyróżnia się od prezbitera żadnymi szatami mszalnymi, wyłączając oznaki jego urzędu (pastorał, mitra, pierścień).
I jeszcze na końcu proste porównanie:
a) Biskup w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego używa: alby, cingulum, humerału, manipularza, ornatu, stuły, dalmatyki, tuniki, pończoch, pantofli, rękawiczek, mitry, pastorału, gremiału, pektorału, pierścienia, bugii.
b) Biskup w zwyczajnej formie rytu rzymskiego używa: alby, cingulum, humerału (gdy tego wymaga krój alby), ornatu, stuły, dalmatyki (tylko podczas nielicznych okoliczności), mitry, pastorału, pektorału, pierścienia.
Insygnia zaczęły się pojawiać z nastaniem ery konstantyńskiej, kiedy to wzrasta zewnętrzne znaczenie biskupów. Wtedy też do liturgii zaczęły przenikać elementy i zwyczaje ceremoniału dworskiego. Od tego czasu biskupi przyjmują wyróżniające ich oznaki zewnętrzne.
Do czasów posoborowej reformy liturgicznej możemy wyróżnić (dla biskupów i arcybiskupów): a) katedrę; b) sandały; c) pończochy; d) rękawiczki; e) tunikę; f) dalmatykę; g) bugię; h) palmatorium; i) mucet; j) faldistorium; k) pierścień; l) pastorał; m) mitrę; n) pektorał; o) paliusz; p) gremiał; r) racjonał (w bardzo nielicznych miejscach); s) piuskę; t) pas; u) rokietę; w) mantolet ; y) cappa magna.
W wyniku posoborowej reformy liturgicznej stopniowo dokonywano uproszczenia insygniów biskupich. Caeremoniale episcoporum z 1984 roku wymienia tylko: piuskę, pierścień; pastorał; mitrę; pektorał, paliusz (u arcybiskupa). Zasadniczo strój chórowy biskupa nie uległ znaczącej zmianie – nadal używa się: mucetu, pasa, mantoletu, rokiety. Bardzo rzadko używana jest cappa magna (biskup może jej używać jedynie na terenie własnej diecezji).
Dokonując ogólnego podsumowania zmian w liturgii pontyfikalnej trzeba przede wszystkim stwierdzić, że Ceremoniał biskupi obecnie obowiązujący jest podsumowaniem postanowień instrukcji Pontificales ritus, oraz Caeremoniale episcoporum z 1984 roku, jak i później wydanych dokumentów i przepisów (w tym i nowych wydań Mszału Rzymskiego - ostatnie z 2008 roku ukazało się razem z nowym Ceremoniałem biskupim).W wyniku generalnej reformy liturgii nastąpiło ogólne uproszczenie obrzędów mszalnych, co wpłynęło oczywiście na liturgię sprawowaną przez biskupa. Można zatem wyszczególnić najbardziej charakterystyczne zmiany w samej liturgii pontyfikalnej dotyczące używania przez biskupa jego insygniów:
- Zniesiony został podział na święcenia wyższe i niższe przez Pawła VI w motu proprio Ministeria quaedam w 1972 roku; w miejsce święceń niższych wprowadzone zostały posługi (akolita, lektor). Przyczyniło się to do uproszczenia obrzędów Mszy pontyfikalnjej, w której biskupowi służyli diakoni (obecnie diakonat jest pierwszym etapem święceń) i subdiakoni mający swoje szczególne zadania,
- Biskup nie pozostawia rokiety, gdy wkłada albę, oraz w stroju chórowym nie nakłada na niej komży,
- Zniesiono mantolet oraz cappa magna (można jej używać jedynie na terenie swojej diecezji, tylko podczas najbardziej uroczystych celebracji - jednak nie jest to praktykowane),
- Biskup nie używa już pontyfikalnych pończoch, sandałów i rękawiczek,
- Przy kapie nie trzeba używać formale (ozdobna klamra zakładana na kapę),
- Biskup nie nakłada tuniki pod dalmatykę, a tej drugiej powinien używać jedynie w sytuacjach przepisanych przez Caeremoniale episcoporum (z okazji uroczystych celebracji, a szczególnie przy udzielaniu święceń, błogosławieństwa opata i ksieni oraz przy poświęceniu kościoła i ołtarza),
- Biskup nie używa już poduszki do przyklękania, podobnie nie okazuje się już biskupowi szacunku przez przyklęknięcie, ale skłon głowy, jak i służba ołtarza winna wykonywać swoje zadania stojąc przed biskupem, a nie klęcząc (chyba, że wymagają tego względy praktyczne),
- Biskup nie używa już gremiału (może zamiast niego używać podobnych okryć, ale jedynie wtedy, kiedy sytuacja rzeczywiście tego wymaga, np. podczas namaszczania),
- Biskup używa tylko jednej mitry (w zależności od obrzędów: prostej lub ozdobnej),
- W zasadzie biskup podczas sprawowania nie wyróżnia się od prezbitera żadnymi szatami mszalnymi, wyłączając oznaki jego urzędu (pastorał, mitra, pierścień).
I jeszcze na końcu proste porównanie:
a) Biskup w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego używa: alby, cingulum, humerału, manipularza, ornatu, stuły, dalmatyki, tuniki, pończoch, pantofli, rękawiczek, mitry, pastorału, gremiału, pektorału, pierścienia, bugii.
b) Biskup w zwyczajnej formie rytu rzymskiego używa: alby, cingulum, humerału (gdy tego wymaga krój alby), ornatu, stuły, dalmatyki (tylko podczas nielicznych okoliczności), mitry, pastorału, pektorału, pierścienia.
